Turbosprężarka

Turbosprężarka to napędzana spalinami sprężarka stosowana do doładowania silników spalinowych. Służy do podnoszenia mocy silnika przez zwiększanie ilości tlenu dostarczanego do komory spalania. Podstawową zaletą, jaką posiada turbosprężarka jest zdolność do znacznego zwiększenia mocy silnika przy niewielkiej masie.

Przy wykorzystaniu turbosprężarki w silniku benzynowym jest niekiedy konieczne obniżenie stopnia sprężania, w celu uniknięcia występowania spalania stukowego. To z kolei obniża sprawność silnika przy niższych prędkościach obrotowych. Problemy te nie występują przy turbodoładowaniu silnika diesla. Przy pracy na większych wysokościach zyski z zastosowania turbosprężarki są bardziej znaczące — z tego względu urządzenia te są często stosowane w silnikach lotniczych i właśnie do silników lotniczych zostały skonstruowane.

Turbosprężarka w przekroju

Turbosprężarka w przekroju. Po lewej stronie część spalinowa, po prawej stronie cześć powietrzna.

Zasada działania turbosprężarki

Turbosprężarka jest sprężarką o napędzie turbinowym, wykorzystującą energię spalin opuszczających silnik. Podobnie jak mechaniczne sprężarki doładowania, instalowana jest na kolektorze dolotowym do silnika i znacznie zwiększa sprawność napełniania silnika, ponad poziom osiągany przez silniki wolnossące. Sprężarka i turbina napędzana gazami spalinowymi montowane są na wspólnym wale, podobnie jak w silnikach turboodrzutowych i turbinach gazowych.

Zadanie turbosprężarki to zwiększenie ciśnienia powietrza w kolektorze dolotowym co jednocześnie zwiększa ilość powietrza (i tlenu) wpływającego do komory spalania w danym czasie. Aby utrzymać ten sam skład mieszanki paliwowo-powietrznej, konieczne jest również zwiększenie dawki paliwa. Powoduje to poprawienie sprawności napełniania cylindra a więc zwiększenie jego mocy. Zmianę ilości dostarczanego paliwa osiąga się przez tuning gaźnika lub wtryskiwaczy.

Zwiększenie ciśnienia, inaczej doładowanie, mierzone jest w Pa lub barach. Przykładowo — turbosprężarka o sprawności 100% i doładowaniu wielkości 101kPa (0,101 MPa) pozwoliłaby na dwukrotne zwiększenie mocy silnika, ponieważ ciśnienie panujące w kolektorze dolotowym byłoby dwa razy większe od ciśnienia atmosferycznego. Sprawność turbosprężarki nigdy nie osiąga takich wartości z powodu występujących w urządzeniu strat, zazwyczaj wynosi ona około 80%.

Typowa w silnikach samochodowych wartość doładowania to około 80kPa. Turbosprężarka uruchamiana jest dopiero przy pewnej określonej prędkości obrotowej silnika, w momencie gdy energia kinetyczna spalin osiąga wartość pozwalającą na pracę sprężarki.

Podstawowym czynnikiem uniemożliwiającym stosowanie doładowania o wysokiej wartości jest zwiększanie się temperatury powietrza w trakcie jego sprężania, które powoduje zmniejszenie sprawności napełniania cylindra. Efekt ten można zredukować przez stosowanie chłodzenia powietrza między sprężarką a silnikiem (tzw. intercooler). Często spotykana temperatura powietrza za sprężarką wynosi nawet 90°C.

Budowa turbosprężarki

Turbosprężarka wiruje z ogromnymi prędkościami, w zależności od modelu osiągającymi 80 000 – 190 000 obr./min. Z tego względu niemożliwe jest stosowanie w nich zwykłych łożysk tocznych. Zamiast nich używane są łożyska ślizgowe — olejowe. Olej smaruje łożyska oraz chłodzi rozgrzane elementy urządzenia.

W celu regulowania ciśnienia doładowania, turbosprężarki posiadają automatyczny zawór przekierowujący część spalin poza turbinę, co pozwala na kontrolowanie maksymalnej prędkości obrotowej i doładowania.

turbosprężarka zamontowana na silniku

Turbosprężarka jako element tuningu sportowego silnika. Cztery kolektory (w lekko złotawym kolorze) doprowadzają rozpędzone spaliny pod ciśnieniem do wirnika turbosprężarki. Po rozprężeniu są odprowadzane grubym kanałem odchodzącym pod silnik i trafiają do tłumika. Od prawej strony do sprężarki doprowadzane jest powietrze (po przejściu przez filtr powietrza), sprężone trafia do chłodnicy sprężonego powietrza (tzw. intercoolera) a następnie do silnika.
Foto: SkipSteuart (z Flickr).

Niezawodność turbosprężarki

O ile niezanieczyszczony olej (najlepiej syntetyczny) doprowadzany jest do łożysk turbosprężarki i zasilające ją spaliny nie są zbyt gorące (mieszanki ubogie, opóźnienie zapłonu w silnikach z zapłonem iskrowym), urządzenie to nie jest zawodne.

Po pracy przy wysokiej prędkości obrotowej przed wyłączeniem silnika należy umożliwić mu przez okres 3 minut pracę na niskich obrotach. Pozwala to na ostygnięcie turbiny. W przeciwnym wypadku wysoka temperatura turbiny może spowodować spalenie części oleju znajdującego się w urządzeniu, co następnie pogarsza smarowanie i może doprowadzić do zatarcia łożysk.

„Turbodziura”

„Turbodziura” to określenie krótkiej chwili pomiędzy mocnym wciśnięciem pedału gazu a doładowaniem silnika przez turbosprężarkę. Zjawisko powstaje, bo osiągnięcie przez gazy spalinowe ciśnienia potrzebnego do poruszenia wirnika zajmuje pewien czas. Sprężarki mechaniczne nie mają tego ograniczenia.

Aby zmniejszyć uciążliwość tego zjawiska, stosuje się na przykład zmniejszanie bezwładności wirnika (przez wykonanie go lżejszych materiałów, na przykład z ceramiki) albo stosowanie dwóch mniejszych turbosprężarek (popularne w silnikach widlastych). Turbosprężarka ze zmiennym kątem łopatek jest prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem problemu.

Artykuł ten jest na licencji GNU Free Documentation License. Został napisany w oparciu o artykuł „Turbocharger” z serwisu Wikipedia.n

Komentarzy do wpisu “Turbosprężarka”: 11.

  1. Piotrek says:

    Artykuł fajny, ale mało fotek- praktycznie tylko jedna

  2. Brath says:

    Piotrek, a teoretycznie ile? :>

    Artykuł bardzo przejrzysty i dobrze napisany.

  3. Adrian says:

    Bardzo dobry artykuł wszystko jest starannie opisane, nikt nie powinien mieć problemów ze zrozumieniem.

  4. Krzysiek says:

    Bardzo fajny opis. Super polecam zainteresowanym!!!

  5. Andrzej says:

    Nie wiedziałem dokładnie co to jest turbo sprężarka a teraz wiem wszystko fajnie opisane ….Pozdrawiam!!!!!:))

  6. verita says:

    Bardzo rzeczowo i przejrzyście opisana turbosprężarka. Artykuł pomógł mi jako wstęp w napisaniu pracy dotyczącej napraw turbosprężarek 🙂
    Dziękuję serdecznie autorowi 🙂

  7. ofiara aso (vel oferma) says:

    Prosta zasada działania, dobry artykuł…a ja wymieniłem w aso (nazwa firmy niech pozostanie tajemnicą) podobno zepsutą turbosprężarkę na odnowioną przez firmę (!)…i co zapytacie…Po 1000 km awaria silnika, bo…padła turbosprężarka, a poza tym intercooler, uszczelki, przewody…NIEZŁA SCIEMA! Rozpocząłem w dniu dzisiejszym proces reklamacyjny…P.s. Proszę o rozpoczęcie dyskusji na tym forum – …wiem, że u zwykłego mechanika wszystko byłoby o.k., ale…każda oferma myśli, że aso to szczyt luksusu. BŁĄD.

  8. siechnice says:

    W koncu wiem jak działa sprężarka w moim aucie. Chętnie zobaczyłbym na stronie jakąś animację.

  9. Marian says:

    Fajny artykuł, przydatne wiadomości z budowy turbosprężarki.

  10. arek says:

    panowie mam takie pytanie. czy do silnika benzynowego można załozyć sptezarke od disla ? wydaje mi sie ze tak ale jak wy uważacie ?

  11. serwis says:

    Można założyć z diesla, ale taki sprężarki mają całkiem inna charakterystykę. Diesel kręci się tak do 4500 obr/min a benzyna 6000 obr/min. Lepiej jest poszukać jakiejś turbiny z benzyn lub kompresor ( supercharger) . Bardzo popularne w samochodach amerykańskich ponieważ nie mają tzw. turbodziury a pompują powietrze od 1000 obr/min.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *