Dostosować dom do standardu domu pasywnego

Opublikowane przez Krzysztof Lis dnia 19.07.2010 o godzinie 18:54

Od czasu do czasu oglądamy sobie z żoną domy do kupienia. Oglądając dom zwracamy uwagę na zupełnie różne rzeczy. Żona na układ pomieszczeń i okolicę. Ja na stan techniczny i orientację względem stron świata. Bo chciałbym mieć dom autonomiczny, najchętniej w standardzie domu pasywnego.

Standard domu pasywnego

O budownictwie pasywnym na łamach DrewnaZamiastBenzyny.pl opublikowałem już kilka artykułów, m.in. o koszcie budowy domu pasywnego i ogólnie o pasywnym budownictwie. Zanim jednak przejdziemy dalej, pozwolę sobie przypomnieć najważniejsze cechy standardu domu pasywnego. Aby budynek mógł być określany mianem pasywnego musi:

• posiadać instalację wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła,
• zużywać rocznie do ogrzania metra kwadratowego powierzchni nie więcej niż 15 kWh energii,
• mieć źródło ciepła do ogrzewania o jednostkowej mocy nie przekraczającej 10 W/m²,
• efektywnie wykorzystywać ciepło z promieniowania słonecznego (duże okna na południe, brak okien na północ),
• być szczelny tak, aby przyłożenie podciśnienia wysokości 50 Pa nie powodowało ucieczki więcej niż 60% kubatury powietrza w ciągu godziny,
• mieć współczynnik przenikania ciepła dla ścian rzędu 0,1-0,15 W/m²K a dla okien rzędu 0,7-0,85 W/m²K.

Tak na pierwszy rzut oka roboty jest sporo, ale moim zdaniem dostosowanie istniejącego budynku do takiego standardu jest pod wieloma względami łatwiejsze, niż to się wydaje.

Dostosowanie istniejącego budynku do standardu domu pasywnego

W sobotę oglądaliśmy z żoną murowany trzydziestoletni dom do kupienia i na jego przykładzie chciałbym Wam opisać, jak wyobrażam sobie przystosowanie budynku do standardu domu pasywnego.

Dom ten miał cztery pomieszczenia, ogrzewanie lokalne (kuchnie węglowe w każdym pomieszczeniu) i brak centralnego ogrzewania, wentylację grawitacyjną. Nie był ocieplony praktycznie w ogóle. Nieotynkowane ściany, wykonano z gazobetonu o grubości 24 cm i cegły kratówki (zapewne warstwa grubości 12 cm). Dach nieocieplony, tylko na podłodze poddasza rozsypano drobne trociny. Okna drewniane, pewnie niewymieniane od nowości domu.

Docieplenie ścian i stropu

Ściany składające się z tynku, gazobetonu i cegły mają według moich obliczeń współczynnik przenikania ciepła rzędu U=0,97 W/m2K, czyli ośmio-dziesięciokrotnie za duży!

Aby doprowadzić tę ścianę do standardu domu pasywnego konieczne byłoby dołożenie jej warstwy styropianu o grubości minimum 24 cm. To przy założeniu, że styropian ma współczynnik przewodzenia ciepła rzędu λ=0,042 W/mK, zgodnie z normą PN-EN ISO 6946. Można kupić lepszy styropian, na przykład PLATINUM PLUS fasada firmy Termo Organika z dodatkiem grafitu o współczynniku λ=0,031 W/mK, jego wystarczyłoby ledwie 18 cm.

Przy tej grubości ściany inwestycja w styropian o lepszych parametrach mogłaby mieć sens ze względu na mniejszą grubość izolacji koniecznej do dołożenia. Nawet w wariancie 18 cm ściana miałaby razem z tynkiem zewnętrznym łącznie ponad 55 cm grubości!

Strop w tej chwili jest praktycznie nie docieplony, podobnie zresztą jak sama połać dachowa. Z tego względu konieczne byłoby jego ocieplenie. Ze względu na to, że poddasze jest nieużytkowe, wystarczyłoby rozłożyć na jego podłodze naprawdę grubą warstwę izolacyjną.

Wymiana okien

Okna, jakie by nie były, z pewnością musiałyby zostać wymienione. Na pewno są dalekie od spełniania standardów domu pasywnego. Zresztą ich ustawienie też pozostawiało wiele do życzenia, bo duże okna były we wszystkich pokojach… Zapewne by się je wymieniło na jakieś okna ze środkowej półki o współczynnikach przenikania ciepła rzędu 1 W/m2K i zasłaniałoby się je na noc zewnętrznymi okiennicami. Pisałem o takiej koncepcji w artykule o ruchomych izolacjach cieplnych.

Na tym etapie można byłoby rozważyć również powiększenie okien w salonie tak, by zaczynały się niemal na wysokości podłogi. Wstawienie okien nieotwieralnych (tzw. okna fix) pozwoliłoby znacznie zwiększyć uzyski energii słonecznej a jednocześnie nie byłoby bardzo drogie.

Prawdopodobnie konieczne byłoby zastosowanie rozwiązań pozwalających na zacienienie niektórych okien latem, aby nie było problemu ze zbyt wysoką temperaturą. W przypadku budowy nowego domu pasywnego stosuje się po prostu długi okap dachu, w tym przypadku trzeba byłoby pomyśleć o czymś innym…

Zwiększenie ilości pozyskiwanej energii słonecznej

Niestety dom nie był ustawiony właściwie względem kierunków świata, bo na południe odwrócony był ścianą szczytową pozbawioną okien. Z tego względu konieczne byłoby wybicie dodatkowych otworów na okna w południowej ścianie budynku.

Albo… zastosowanie czegoś zupełnie innego, czyli na przykład elewacji transparentnej. Wprawdzie po zewnętrznej stronie ściany znajduje się warstwa o dość dobrej izolacyjności, ale to w sumie nie powinno za bardzo przeszkadzać.

Oprócz tego można zwiększyć powierzchnię przejmującą ciepło dostawiając do budynku powietrzne kolektory słoneczne. Przy odrobinie wysiłku można je zamontować nawet na dachu, choć stamtąd ciepłe powietrze trzeba byłoby przetłaczać wentylatorami, pewnie ze znaczącą stratą temperatury w porównaniu do kolektorów połączonych z pomieszczeniami po prostu otworem w ścianie.

Masa akumulacyjna

Dom pasywny powinien być zbudowany z materiałów o zdolności do akumulowania dużych ilości ciepła. Koniecznie. Tylko w ten sposób zmiana temperatur w ciągu dnia spowodowana nagrzewaniem od słońca w dzień i wychładzaniem w nocy będzie na tyle mała, by nie była odczuwalna.

Oglądany przez nas dom zbudowany jest z ciężkich materiałów, więc z tym nie byłoby problemu. Zawsze można byłoby zerwać drewnianą podłogę, dołożyć kilka centymetrów wylewki i później pokryć podłogę terakotą lub innym podobnym materiałem…

Instalacja wentylacji mechanicznej

Dom wyposażony był w wentylację grawitacyjną, o ile dobrze zauważyłem, każdy z pokoi miał własny kanał wentylacyjny. Dzięki temu, że poddasze domu było nieużytkowe, z łatwością można byłoby na nim zamontować system wentylacji mechanicznej z rekuperacją. Kanały byłyby poprowadzone właśnie po poddaszu a następnie do pokoi trafiałyby przez otwory wykonane w stropie. Gdzieś na poddaszu umieścilibyśmy rekuperator, oczywiście wszystkie kanały wentylacyjne trzeba byłoby naprawdę solidnie zaizolować.

Na działce można byłoby z powodzeniem umieścić gruntowy wymiennik ciepła, choć raczej typu glikolowego niż powietrznego ze względu na płytkie warstwy wodonośne.

Instalacja ogrzewcza

Gdyby się okazało, że dom spełniałby standardy domu pasywnego i obliczeniowe zapotrzebowanie na moc cieplną byłoby na naprawdę niskim poziomie, można byłoby zrezygnować z tradycyjnej instalacji centralnego ogrzewania. W jej miejsce można byłoby zastosować ogrzewanie powietrzne, nadmuchowe. Ciepło byłoby rozprowadzane tymi samymi kanałami, co powietrze wentylacyjne.

W tradycyjnym polskim domu ogrzewanie powietrzne nie ma sensu, bo dostarczenie odpowiednich ilości ciepła do pokoju wymagałoby wtłoczenia do niego dużej ilości gorącego powietrza. Dlatego klasyczne instalacje centralnego ogrzewania są wodne, i najczęściej grzejnikowe. W tym domu nie byłoby raczej sensu zrobienia centralnego ogrzewania, właśnie ze względu na niskie zapotrzebowanie na moc cieplną i planowaną wentylację mechaniczną.

Pokrewne tematy:

1. Koszt budowy domu pasywnego autorem artykułu jest Piotr Waydel Panuje powszechna opinia, że dom pasywny jest droższy, a...
2. Projekt domu pasywnego Jeśli podobnie jak ja chcesz mieszkać w domu pasywnym, artykuł ten może znacznie ułatwić...
3. Dom pasywny (Passivhaus) Niemiecki standard Passivhaus (czyli dom pasywny) może być uznawany za synonim bardzo energooszczędnego budynku....
4. Domy ze słomy są fajne! Ostatnio opublikowałem tu na blogu bardzo ciekawy tekst stanowiący swojego rodzaju wprowadzenie do tematu...
5. Czy opłaca się budować domy skrajnie energooszczędne? Autorem artykułu jest Piotr Waydel Panuje powszechna opinia, że dom skrajnie energooszczędny taki jak...

Jeśli ten artykuł Cię zainteresował i chcesz być powiadamiany o nowościach w serwisie, zasubskrybuj kanał RSS bloga albo zapisz się na newsletter.